सास्तूर गावाबद्दल माहिती आणि 1993 च्या भूकंपाचा अनुभव

 

सास्तूर गावाबद्दल माहिती आणि 1993 च्या भूकंपाचा अनुभव

सास्तूर हे उस्मानाबाद जिल्ह्यातील लोहारा तालुक्यातील एक छोटेसे गाव आहे. या गावात जिल्हा परिषद शाळा आहे, जी 7वी पर्यंत चालते. त्याचप्रमाणे शांतेश्वर विद्यालय हे 1 ली ते 10 वी पर्यंतचे शिक्षण देणारे एक शाळेचे संस्थान आहे. 2003-2004 मध्ये या शाळेतील 10वी चा एक मोठा बॅच होता, ज्यामध्ये अनेक विद्यार्थ्यांनी 10वी पास केली.

पण सास्तूर गावाच्या इतिहासात एक अत्यंत धक्कादायक आणि हृदयद्रावक घटना घडली होती. 30 सप्टेंबर 1993 रोजी आलेला भूकंप गावातील असंख्य कुटुंबांचे जीवन उध्वस्त करून गेला. या भूकंपात अनेक लोक मलब्यात दबले आणि अनेक कुटुंबांचा संहार झाला. त्याच काळात भूकंपानंतरची परिस्थिती भयावह आणि डोळ्यात पाणी आणणारी होती.

एक अनुभव, जो या बॅचमधील एक मुलगा, फारुख केळगावे यांनी सांगितला, तो अत्यंत वेदनादायक आहे. फारुख म्हणतात, "मी फक्त 4 वर्षांचा होतो, तेव्हा हा भूकंप झाला. जमीनीची हालचाल होत होती आणि मी फार घाबरलो होतो. माझे वडील बाजेवर झोपले होते, ते उठले आणि बाजेला धरून 'हे काय होत आहे?' असे म्हणाले. आई देखील घाबरली होती. त्यावेळी आम्ही जुन्या गावात नसरद बिबी दर्गाहच्या जवळ, एका कब्रस्थानाच्या जवळ, एक खूप जुने घर राहत होतो. आमचे घर कसपटाचे होते, आणि एक मोठा गोठा होता जो उन्हाळ्यात थंड राहायचा. अल्लाहच्या कृपेने आमच्या कुटुंबाला काहीही नुकसान झाले नाही."

फारुख पुढे सांगतात, "माझे वडील म्हणाले की, ' गावात मातीचे घरं आहेत, ते किती वाईट झाले असतील.' आणि त्याच वेळी ते निघून गेले. तो वेळ पहाटेचा होता. सकाळ होताच, जे दृश्य मी पाहिलं, ते अत्यंत भयानक होते. सगळीकडे रडण्याचा आवाज ऐकू येत होता. आईने माझ्या डोळ्यावर हात ठेवून 'तिथे पाहू नकोस,' असं सांगितलं. आई मात्र रडतच होती. पण मी पाहिलं, मृतदेहांची रांग एका लांब रांगेत होती." 

माझे वडील गावातुन थकुन आले होते शाहुराज ईगवे हे माझ्या वडिलांचे मित्र होते त्यांच्या घरी गेले होते त्यांच्या घरी 5 ते सहा लोक होती त्यात 3 ते 4 जण फ़सले होते मातीत त्यांना वडीलांनी काडले. पक्या नावाचा त्यांचा लहान मुलगा होता तो 7 ते 8 महिन्यांचा होता तो ही लहानसा मुलगा मातीच्या मलब्यात होता त्यालाही काढण्यात आले तर काय त्याचे श्वास चलत न्हवते ,,,,, त्याची आई फ़ार रडत होती ते पाहुन​... माझी आइ सांगते की त्यांना वडीलांनी आई कडे घेउन आले, आईने ते पाहीले की तोंडात माती गेली होती लहानसा पक्या शांत पडलेला होता मंगा पक्या च्या आईचे नाव होते, आईने मला ते प्रसंग सांगितले ते एक आश्चर्यच होते फ़ार मोठे,,, आई म्हणते मि पक्याला घेतले आणी रांजणातील पाणी त्याच्या तोंडावर मारले आणि काय पक्या रडायला सुरु केला मंगा काकु च्या जिवात जिव आणि तो आनंदित झालि आणि पुन्हा रडु लागली पण ते सुखाचे अश्रु होते. ..... यातील काही क्षण आई ने मला पुन्हा सांगितले मग आम्ही चैघे मळ्या कडे निघालो वडील, आई, मी व माझा भाउ .... जात असताना मळ्या च्या वाटेत एक पांदन आहे ज्या च्या डाव्या बाजुला माजी सरपंच विजयकुमार क्षिरसागर व डाव्या बाजुला महादेव माळी यांचे शेत होते त्या पांदणीत एक जण वडिलांना भेटले आणि माझे वडिल जोर जोराने रडू लागले ते पण पहिल्यांदाच मि वडिलांना रडताना पाहिले होते.

फारुख यांचे शब्द दिलासा देणारे असले तरी त्या वेळी त्यांना जे अनुभव आले, ते कधीही विसरणे अशक्य आहे. काही वेळाने, दुपारचं वेळ होत असताना, आकाशात ट्रॅक्टर सारखा आवाज आला आणि लाल रंगाचा हेलिकॉप्टर आकाशात उडताना दिसला. तो मिलट्रीचा हेलिकॉप्टर होता. त्यानंतर काळ्या रंगाचे हेलिकॉप्टर आले, ज्याने गावकऱ्यांना मदतीसाठी काही आपत्कालीन सामुग्री आणली होती. त्यानंतर मिलट्रीच्या गाड्या गावात आल्या, ज्यात लोकांना खायला-पिऊला अन्न देण्यासाठी मोठ्या ओळी लागल्या होत्या.

फारुख यांच्या आठवणींमध्ये एक आणखी महत्त्वाचा प्रसंग आहे. ते म्हणतात, "आम्ही दोन लहान मुलं होतो. माझी आई आम्हाला रोडच्या कडेला बसवून तिथे गेली. तिथे एक मिलट्री ग्रुप आला होता आणि ते मोठ्या बॅग्स वाटत होते. परंतु, बॅग संपल्यामुळे आम्हाला काही मिळणार नाही असं सांगितलं. पण मिलट्रीच्या सैनिकांनी आम्हाला पाहिलं आणि आमच्यासाठी एक टेंट काढून दिलं. हे मला आईने नंतर सांगितले म्हणुन मि सांगत आहे.

त्या दुरूह परिस्थितीत गावकऱ्यांना मदतीसाठी आलेल्या मिलट्रीच्या जवानांनी मोठे योगदान दिले. पाऊस सुरूच होता, पण एक स्थळ "कोटंबावा" नावाने ओळखले जात होते, जिथे मोठे मैदान होते आणि तेथील लोक तेथून टेंट घेऊन राहत होते.

वडिलांनी त्यांचा एक अनुभव मला सांगितला कि ज्यावेळेला ते गावात गेले होते आणि लोकांना मलब्यातुन काढत होते तर जुन्या गावातील घरे पांडर्या माती ने व मोठ मोठे काळे दगडांनी बांधलेली होती त्यात छावन्या होत्या, वडील सांगतात की 4 ते 5 वर्षानंतर ते शेळ्या घेउन जुन्या गावात गेले होते व त्यांनी काढलेल्या दगडाच्या छावन्या पाहिल्या व त्याच्या जवळ गेले आणि त्याला उचलण्याचा प्रयत्न केला आणि वडिल एकदम स्तब्ध झाले म्हणाले कि हा दगड मि एकट्याने उचलुन टाकला होता पण आज तो मला उचलत नाही. नंतर म्हणाले कि हा एक चमत्कार होता त्यावेळेस ते उचलला व आज मला उचलत नाही.

फारुख यांचे अनुभव अत्यंत करुण आणि वेदनादायक होते, पण त्याच वेळी त्या भूकंपानंतर गावकऱ्यांमध्ये एकजूट आणि मदतीसाठीच्या भावना दिसल्या. "माझ्या डोळ्यातील दृश्यं अजूनही लक्षात राहतात," अशी त्यांची भावना आहे.

 

आजही, सास्तूर गावाचा इतिहास आणि त्या वेळचे भयंकर प्रसंग लोकांच्या स्मरणात राहतात. तो काळ किती कठीण होता, हे फारुख यांच्यासारख्या लोकांच्या अनुभवातून समजते.