“शिक्षण की बाजार? – NEET, JEE, CET आणि स्पर्धा परीक्षांमागचं काळं साम्राज्य”

 

“शिक्षण की बाजार? – NEET, JEE, CET आणि स्पर्धा परीक्षांमागचं काळं साम्राज्य”

भारतामध्ये एक काळ असा होता की शिक्षणाला “विद्या” म्हटलं जायचं. गुरुकुल परंपरेपासून ते सरकारी शाळांपर्यंत ज्ञान हे समाज उभारणीचं साधन मानलं जायचं. पण आज परिस्थिती इतकी बदलली आहे की शिक्षण हा “व्यवसाय” झाला आहे आणि स्पर्धा परीक्षा हा अब्जावधी रुपयांचा बाजार.

NEET 2026 पेपर लीक प्रकरणाने पुन्हा एकदा संपूर्ण देशाला हादरवून सोडलं. या प्रकरणात प्राध्यापक, कोचिंग क्लासेस, दलाल, आर्थिक व्यवहार, टेलिग्राम नेटवर्क आणि प्रश्नपत्रिकेपर्यंत पोहोच असलेले लोक सहभागी असल्याचे आरोप समोर आले. ही घटना केवळ एक गुन्हा नाही, तर संपूर्ण शिक्षण व्यवस्थेतील भ्रष्टाचाराचं भयावह चित्र आहे.

1. परीक्षा की उद्योग?

आज NEET, JEE, CET, SET, PET अशा परीक्षा लाखो विद्यार्थ्यांचं भविष्य ठरवतात.
एका सीटसाठी हजारो विद्यार्थी स्पर्धा करतात.
याच भीतीवर आणि स्पर्धेवर मोठमोठे कोचिंग उद्योग उभे राहिले.

• लाखोंची फी
• “100% Selection” जाहिराती
• VIP बॅच
• गेस पेपर
• सीक्रेट टेस्ट सिरीज

ही शिक्षण नाही… हा मानसिक आणि आर्थिक दबावाचा बाजार झाला आहे.

2. पेपर लीक म्हणजे फक्त प्रश्नपत्रिका चोरी नाही

पेपर लीक म्हणजे —

• गरीब विद्यार्थ्यांच्या मेहनतीची चोरी
• पालकांच्या त्यागाचा अपमान
• प्रामाणिक विद्यार्थ्यांवर अन्याय
• देशाच्या गुणवत्ता व्यवस्थेवर हल्ला

जे विद्यार्थी दिवसरात्र अभ्यास करतात, ते एका रात्रीत पैशाने विकल्या गेलेल्या प्रश्नपत्रिकेमुळे मागे पडतात.

3. या मागे कोण?

अशा प्रकरणांमध्ये अनेक स्तर असतात —

(अ) आतील माहिती देणारे

परीक्षा प्रक्रियेशी संबंधित काही लोक.

(ब) कोचिंग नेटवर्क

“सेलेक्शन” विकणारे शिक्षण व्यापारी.

(क) टेक्निकल नेटवर्क

टेलिग्राम, PDF, एन्क्रिप्टेड ग्रुप्स, डिजिटल व्यवहार.

(ड) आर्थिक साखळी

लाखो-कोट्यवधी रुपयांचे व्यवहार.

(इ) राजकीय किंवा प्रशासकीय संरक्षण?

लोकांमध्ये हा प्रश्न सतत निर्माण होत आहे की एवढं मोठं रॅकेट संरक्षणाशिवाय चालू शकतं का?

4. सर्वात मोठा बळी – सामान्य विद्यार्थी

शेतकरी, कामगार, ऑटो चालक, छोटे दुकानदार…
हे पालक कर्ज काढून मुलांना शिकवतात.

एका NEET/JEE फॉर्मपासून कोचिंगपर्यंत लाखो रुपये खर्च होतात.

पण शेवटी जर निवड पैशाने होत असेल तर गरीब विद्यार्थ्यांनी काय करायचं?

ही परिस्थिती विद्यार्थ्यांमध्ये नैराश्य, ताण आणि आत्मविश्वास कमी करते.

5. शिक्षण व्यवस्था वाचवण्यासाठी काय गरजेचं?

कठोर उपाय:

• परीक्षा प्रक्रियेचं पूर्ण डिजिटल ऑडिट
• प्रश्नपत्रिका तयार करणाऱ्यांवर सतत निगराणी
• पेपर लीक प्रकरणात फास्ट ट्रॅक कोर्ट
• दोषींना आजीवन बंदी
• कोचिंग माफियांवर आर्थिक चौकशी
• विद्यार्थ्यांसाठी मोफत गुणवत्तापूर्ण शिक्षण

6. शेवटचा प्रश्न

आज देशात शिक्षण “सेवा” राहिलं आहे का “व्यापार”?

जर प्रामाणिक विद्यार्थी हरत राहिले आणि पैसेवाले जिंकत राहिले…
तर उद्याचा डॉक्टर, इंजिनियर, अधिकारी किती गुणवत्तापूर्ण असेल?

देशाचं भविष्य प्रश्नपत्रिकेत नाही…
तर त्या प्रश्नपत्रिकेवर असलेल्या विश्वासात आहे.

लेखक : टीम जिया कंप्यूटर एज्युकेशन, सास्तूर
“विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी”